คัมภีร์ IVF / ICSI

IVF และ ICSI คืออะไร แตกต่างกันอย่างไร

IVF (In Vitro Fertilization) หรือ "เด็กหลอดแก้ว" คือกระบวนการนำไข่ของฝ่ายหญิงและอสุจิของฝ่ายชายมาผสมกันในห้องปฏิบัติการ เพื่อสร้างตัวอ่อนก่อนย้ายกลับเข้าโพรงมดลูก

ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection) คือเทคนิคช่วยการปฏิสนธิที่พัฒนามาจาก IVF โดยใช้เข็มบางฉีดอสุจิ 1 ตัวเข้าไปในไข่ 1 ใบโดยตรง เหมาะสำหรับกรณีน้ำเชื้อฝ่ายชายมีปัญหา หรือเคยล้มเหลวจาก IVF ธรรมดา

ใครควรพิจารณาทำ IVF / ICSI

• ท่อนำไข่ตันทั้งสองข้าง หรือมีปัญหาท่อนำไข่รุนแรง
• น้ำเชื้อฝ่ายชายผิดปกติมาก — จำนวนน้อย เคลื่อนที่ไม่ดี หรือรูปร่างผิดปกติสูง
• เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) ระดับปานกลาง-รุนแรง
• อายุมากกว่า 35 ปี ที่พยายามมีบุตรมาแล้วโดยไม่สำเร็จ
• ภาวะไข่สำรองต่ำ (Diminished Ovarian Reserve)
• ภาวะมีบุตรยากไม่ทราบสาเหตุ ที่รักษาด้วยวิธีอื่นแล้วไม่สำเร็จ
• ตัวอ่อนไม่ฝังตัวซ้ำๆ หรือแท้งซ้ำ
• ต้องการตรวจโครโมโซมตัวอ่อน (PGT) ก่อนย้าย
• คู่ที่มีความเสี่ยงส่งต่อโรคทางพันธุกรรม

ขั้นตอนการทำ IVF / ICSI

1. ตรวจประเมินและวางแผนการรักษา

   พบแพทย์เพื่อซักประวัติ ตรวจร่างกาย อัลตราซาวด์ ตรวจเลือด (AMH, TSH, ฮอร์โมนพื้นฐาน) และตรวจน้ำเชื้อฝ่ายชาย เพื่อออกแบบแผนการกระตุ้นไข่ที่เหมาะสมกับคุณ

2. กระตุ้นไข่

   ฉีดยาฮอร์โมนกระตุ้นรังไข่ประมาณ 8–12 วัน เพื่อให้ไข่หลายใบเจริญพร้อมกัน ระหว่างนี้มาอัลตราซาวด์และตรวจเลือดเป็นระยะเพื่อปรับปริมาณยา เมื่อไข่โตเพียงพอ แพทย์จะสั่งยา "trigger shot" ให้ไข่สุกพร้อมเก็บ

3. เก็บไข่

   ประมาณ 34–36 ชั่วโมงหลัง trigger shot จะเก็บไข่โดยใช้เข็มดูดผ่านทางช่องคลอด ภายใต้อัลตราซาวด์นำทาง คนไข้ได้รับยาหลับเบาๆ (sedation) ไม่เจ็บ ใช้เวลา 30–40 นาที พักฟื้น 1–2 ชั่วโมงก็กลับบ้านได้

4. ปฏิสนธิ (IVF หรือ ICSI)

   ในห้องปฏิบัติการ นำไข่มาผสมกับอสุจิ — วิธี IVF ปล่อยให้ปฏิสนธิเองในจาน หรือวิธี ICSI ฉีดอสุจิเข้าไข่โดยตรง จากนั้นวางในตู้เพาะเลี้ยงที่ควบคุมอุณหภูมิ ความชื้น และก๊าซอย่างแม่นยำ

5. เลี้ยงตัวอ่อน

   ตัวอ่อนจะเจริญเติบโตในตู้เพาะเลี้ยง 3–6 วัน จนถึงระยะ blastocyst นักวิทยาการเอมบริโอจะประเมินคุณภาพและคัดเลือกตัวอ่อนที่ดีที่สุด อาจใช้ EmbryoScope หรือ AI ช่วยติดตามการเจริญตลอดเวลา

6. ตรวจโครโมโซมตัวอ่อน (ถ้าเลือกทำ PGT-A)

   ตัดเซลล์ตัวอย่างจากตัวอ่อนระยะ blastocyst ส่งตรวจโครโมโซม 23 คู่ เพื่อคัดตัวอ่อนที่โครโมโซมปกติก่อนย้าย ช่วยลดโอกาสแท้งและเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์สำเร็จ

7. ย้ายตัวอ่อน

   ใส่ตัวอ่อนกลับเข้าโพรงมดลูกผ่านทางปากมดลูกด้วยหลอดบางๆ ใช้เวลาประมาณ 10–15 นาที ไม่ต้องดมยา สามารถทำได้ทั้งแบบย้ายรอบสด (Fresh Transfer) หรือแช่แข็งเพื่อย้ายรอบถัดไป (Frozen Embryo Transfer)

8. รอผลตั้งครรภ์

   ประมาณ 10–14 วันหลังย้ายตัวอ่อน ตรวจเลือดวัดค่า β-hCG เพื่อยืนยันการตั้งครรภ์ หากตั้งครรภ์ จะติดตามอัลตราซาวด์เพื่อดูถุงตั้งครรภ์และการเต้นของหัวใจทารก

อัตราความสำเร็จ

อัตราการตั้งครรภ์แต่ละรอบขึ้นกับหลายปัจจัย โดยเฉพาะ อายุของฝ่ายหญิง ซึ่งเป็นปัจจัยที่มีน้ำหนักมากที่สุด:

• อายุน้อยกว่า 35 ปี — โอกาสตั้งครรภ์ต่อรอบประมาณ 40–50%
• อายุ 35–37 ปี — ประมาณ 35–40%
• อายุ 38–40 ปี — ประมาณ 25–30%
• อายุ 41–42 ปี — ประมาณ 15–20%
• อายุมากกว่า 42 ปี — ต่ำกว่า 10%

ปัจจัยอื่น เช่น สาเหตุของภาวะมีบุตรยาก คุณภาพน้ำเชื้อ ประวัติการตั้งครรภ์ และสุขภาพโดยรวม ก็มีผลด้วย

บริการเสริม (Add-ons) ที่มีการพิจารณาบ่อย

• PGT-A — ตรวจโครโมโซมตัวอ่อน ลดโอกาสแท้ง
• PGT-M — ตรวจโรคทางพันธุกรรมเฉพาะ สำหรับคู่ที่มีความเสี่ยง
• EmbryoScope / Time-lapse — ถ่ายภาพตัวอ่อนต่อเนื่อง ช่วยประเมินคุณภาพแม่นยำขึ้น
• Assisted Hatching — เจาะเปลือกตัวอ่อนช่วยการฝังตัว
• ERA (Endometrial Receptivity Analysis) — หาช่วงเวลาที่เยื่อบุมดลูกพร้อมรับตัวอ่อนที่สุด

การเตรียมตัวก่อนทำ IVF

• รักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ (BMI 19–25)
• งดสูบบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์อย่างน้อย 3 เดือนก่อนเริ่ม
• ทานอาหารครบ 5 หมู่ เน้นโปรตีน ผัก ผลไม้ ลดน้ำตาลและอาหารแปรรูป
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ พอเหมาะ ไม่หักโหม
• นอนพักผ่อนอย่างน้อย 7–8 ชั่วโมงต่อคืน
• เสริมวิตามินโฟลิก 400–800 μg ต่อวัน และตามที่แพทย์แนะนำ
• จัดการความเครียด — ทำสมาธิ โยคะ หรือกิจกรรมที่ผ่อนคลาย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

อ่านต่อในหัวข้อที่เกี่ยวข้อง