Hydrosalpinx (ท่อนำไข่บวมน้ำ)

Hydrosalpinx คืออะไร

Hydrosalpinx คือภาวะที่ท่อนำไข่ (fallopian tube) มีการอุดตันที่ปลาย fimbriae ทำให้ของเหลวสะสมอยู่ภายในท่อ ท่อจะขยายพองเหมือนถุงน้ำ (hydro = น้ำ, salpinx = ท่อ) อาจเป็นข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง

สาเหตุ

• การอักเสบในอุ้งเชิงกราน (PID) — สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด มักจากเชื้อ Chlamydia หรือ Gonorrhea
• เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)
• ประวัติผ่าตัดในอุ้งเชิงกราน — เช่น ผ่าตัดไส้ติ่ง หรือผ่าตัดรังไข่
• วัณโรคทางเดินสืบพันธุ์ (พบน้อยในปัจจุบัน)
• ประวัติตั้งครรภ์นอกมดลูก

อาการ

ผู้ป่วยจำนวนมาก ไม่มีอาการใดๆ และตรวจพบเมื่อเข้ารับการประเมินภาวะมีบุตรยาก อาการที่อาจพบได้ ได้แก่:

• ปวดท้องน้อยเรื้อรัง ปวดเมื่อมีเพศสัมพันธ์
• มีน้ำใสไหลออกจากช่องคลอด
• ประวัติมีบุตรยาก
• ประวัติแท้งซ้ำหรือตั้งครรภ์นอกมดลูก

Hydrosalpinx ส่งผลต่อการตั้งครรภ์อย่างไร

งานวิจัยหลายชิ้นยืนยันว่าผู้ป่วยที่มี hydrosalpinx โดยไม่ได้รับการรักษาก่อน จะมี:

• อัตราการตั้งครรภ์ต่อรอบ IVF ลดลงประมาณ 50%
• อัตราการฝังตัว (implantation rate) ลดลง
• อัตราการแท้งเพิ่มขึ้นประมาณ 2 เท่า
• อัตราการเกิดการตั้งครรภ์นอกมดลูกสูงขึ้น

การวินิจฉัย

• อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด (Transvaginal Ultrasound) — เห็นเป็นถุงน้ำยาวรูปไส้กรอกข้างมดลูก
• อัลตราซาวด์ 3D + SIS — ให้ความแม่นยำสูงขึ้น พร้อมประเมินโพรงมดลูก (ดูรายละเอียด 3D-TVUS)
• HSG (Hysterosalpingogram) — ฉีดสารทึบรังสีเข้าโพรงมดลูก ท่อบวมน้ำจะเห็นเป็นถุงพองที่ปลายท่อ
• Laparoscopy — ผ่าตัดส่องกล้องเพื่อยืนยันและรักษาในการทำเดียวกัน

ทางเลือกการรักษา

1. Salpingectomy (การผ่าตัดเอาท่อนำไข่ออก)

วิธีมาตรฐาน สำหรับผู้ที่วางแผนทำ IVF ผ่าตัดผ่านกล้อง (laparoscopic) เอาท่อที่บวมน้ำออก ยืนยันด้วยงานวิจัยว่าช่วยเพิ่มอัตราสำเร็จ IVF กลับมาใกล้เคียงกับคนไข้ปกติ ข้อดี: กำจัดต้นเหตุ ข้อเสีย: เสียท่อนำไข่ข้างนั้นอย่างถาวร

2. Tubal Occlusion (การอุดท่อนำไข่ที่โคน)

ใช้ในกรณีที่ผ่าตัดเอาท่อออกยาก (เช่น มีพังผืดมาก) จะอุดที่โคนท่อแทน เพื่อหยุดการไหลย้อนของของเหลวเข้าโพรงมดลูก

3. Salpingostomy (การเปิดปลายท่อ)

ใช้ในผู้ที่ต้องการรักษาท่อไว้เพื่อพยายามมีบุตรตามธรรมชาติ อัตราสำเร็จต่ำและมีความเสี่ยงตั้งครรภ์นอกมดลูกสูง

4. Ultrasound-guided Aspiration

ใช้เข็มดูดของเหลวออกจากท่อ ทำก่อนย้ายตัวอ่อน 1–2 วัน ข้อดี: ไม่ต้องผ่าตัด ข้อเสีย: ของเหลวมักจะกลับมาสะสมใหม่ในไม่กี่สัปดาห์

ควรรักษาก่อนหรือระหว่าง IVF ดี

โดยทั่วไปแนะนำให้ผ่าตัดก่อนเริ่มรอบ IVF เพื่อ:

• ให้มดลูกและอุ้งเชิงกรานฟื้นตัวก่อน
• ไม่ทำให้โปรแกรม IVF ต้องหยุดกลางคัน
• ประเมินอวัยวะข้างเคียงไปในตัวเดียวกัน

* เนื้อหานี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้ทั่วไป การวินิจฉัยและรักษาต้องประเมินเป็นรายบุคคลโดยแพทย์เฉพาะทาง